ماریا بشیر

Marya Basheer

ماریا بشیر رئیسه سارنوالی استیناف ولایت هرات اولین زنیست که در تاریخ کشور توانسته است مسئولیت خطیر چنین پستی را بر عهده داشته باشد. خانم بشیر با بیش از پانزده سال سابقه فعالیت در جامعه مدنی در طول زندگی پربارش فشار طالبانیسم تبعیض جنسی، تهدید مرگ و چندین سوءقصد ناکام علیه خودش و خانواده اش را تجربه کرده است اما هیچکدام از آن ها نتوانسته خانم بشیر را از هدف و تعهدی که در قبال زنان افغان دارد، باز دارد. تا جائیکه در دوره تاریک طالبان با وجود ممنوعیت کار زنان و فشار اختناق آور رژیم حاکم نیز از پا ننشسته و با راه اندازی مکاتب خانگی برای دختران سعی نمود تا با قیمت به خطر انداختن جان خود مشعل دانش را در میان زنان افغان روشن نگه دارد. در دوره پس از طالبان خانم بشیر به نهاد سارنوالی باز گشته و در سال ۲۰۰۶ به عنوان رئیسه سارنوالی استیناف ولایت هرات به خدمت کردن به جامعه ستم دیده زنان افغان ادامه داد. خانم بشیر اهداف و نکات تمرکز اصلی برنامه کاری خود در سمت جدید را مبارزه با فساد اداری و مبارزه با خشونت علیه زنان میداند.

در تقدیر از خدمات بی شایبه خانم بشیر وزارت خارجه ایالات متحده عنوان شجاع ترین زنان جهان را به وی اعطاء نموده است. عنوانیکه سالانه برای صد تن از برجسته ترین زنانیکه از خود در سر تاسر جهان شهامت، ابتکار و مهارت های رهبری نشان داده و در راه تقویت حقوق زنان قربانی داده اند اعطاء میگردد. همچنین خانم بشیر در سال ۲۰۱۱ در لیست صد شخص تاثیر گذار جهان که به واسطه مجله تایمز تهیه میگردد قرار گرفته است.

خانم بشیر بزرگترین فرزند خانواده خود میباشد. از همان ابتدای دوران تحصیلات ابتدائی خانم بشیر نشانی های از نبوغ از خود نشان داده و همیشه از جمله دانش آموزان ممتاز به حساب می آمده است. ایشان تحصیلات ابتدایی را در مکتب ستاره شهر کابل و تحصیلات لیسه خویش را در لیسه عایشه درانی به پایان رسانده است. توانائی های تحصیلی خانم بشیر از یک سو و تشویق های پدر بزرگوار شان از سوی دیگر باعث شد تا خانم بشیر در دوران که شاید سختگیرانه ترین ذهنیت در ارتباط با تحصیلات عالی زنان در افغانستان وجود داشت، موفق گردد تا تحصیلات عالی خودرا ادامه دهد. در امتحان ورودی دانشگاه با وجود آنکه متقاضیان میبایست سه رشته تحصیلی را به عنوان انتخاب تحصیلی خویش معرفی مینمودند خانم بشیر حقوق را به عنوان هر سه انتخاب خویش معرفی نمود. وزیر تحصیلات عالی وقت تحت تاثیر اعتماد به نفس و اراده راسخ خانم بشیر قرار گرفته و انتخاب وی را برای ادامه تحصیل مورد تایید قرار داد. در سال ۱۹۹۱ میلادی خانم بشیر از رشته قضایی سارنوالی دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه کابل به درجه عالی فارغ گردید. در راستای تحقق اهداف خویش خانم بشیر مدت یکسال را به عنوان ستاژر در لوی سارنوالی افغانستان به کسب تجربه و دانش عملی سارنوالی و تحقیق جنائی گذرانده اند. پس از آن ایشان بنا بر شایستگی های مسلکی به سفت عضو مسلکی سارنوالی تحقیق جرایم برای مدت سه سال در اداره لوی سارنوالی کشور ایفای وظیفه نموده اند. در طول این دوره خانم بشیر ده ها مورد دوسیه مربوط به خشونت علیه زنان و نقض های حقوق بشری زنان در افغانستان را مورد پیگرد قانونی قرار داده و دستآوردهای قابل ملاحظه در راستای تقویت حقوق زنان در جامعه سنتی افغانستان داشته اند.

در سال ۱۹۹۶ خانم بشیر بعد از فراغت از تحصیل با یک تاجر موفق افغان ازدواج نموده و به شهر هرات مسکن گزین شده و در سارنوالی ولایت هرات به خدمت ادامه داده اند. حاصل این ازدواج دو پسر و یک دختر میباشد. پسر بزرگ خانم بشیر در حال حاضر در کشور جرمنی مشغول تحصیل بوده و دو فرزند دیگر وی بنا بر دلایل امنیتی و تهدیدات جانی موجود در خانه خانم بشیر به تحصیل خانگی مشغول می باشند.

فعالیت خانم بشیر در لوی سارنوالی افغانستان با روی کار آمدن رژیم طالبان اجباراً به طور موقت پایان یافت. بعد از رویکار آمدن رژیم طالبان خانم بشیر مانند هر زن دیگر افغان مجبور به خانه نشینی شدند اما آتش تعهد و دلسوزی مانع از آن شد تا خانم بشیر ظلم و ستم رژیم طالبانی علیه زنان را تحمل نماید. ایشان با به خطر انداختن جان خود و خانواده خود خانه نشیمن خودرا تبدیل به یک مکتب خانگی برای دخترانی نمود که تحت جبر طالبانی از تحصیل محروم شده بودند. دختران با پنهان ساختن کتب و لوازم مکتب در سبد های خرید از راه های دور و با خطرات فراوان به خانه خانم بشیر آمده و از تدریس ایشان مستفید میگردیدند. خانم بشیر باور داشت که رژیم طالبانی دوام نخواهد آورد و زنان افغان نیاز دارند تا برای سهم گرفتن در افغانستان پس از طالبان آماده باشند. در طول دوره سیاه طالبان خانم بشیر چندین بار به واسطه طالبان مورد بازجویی و تحقیق قرار گرفته است.

در سال ۲۰۰۱ پیش بینی خانم بشیر به تحقق پیوست و رژیم طالبانیسم فروپاشید. خانم بشیر با استفاده از فرصت بدست آمده به نهاد سارنوالی بازگشت تا مبارزه خودرا علیه بقایای تفکر طالبانی و ظلم و ستم علیه زنان را ادامه دهد. در سپتامبر ۲۰۰۶ لوی سارنوال وقت کشور به هرات سفر نمود تا با سارنوالان زون غرب کشور دیدار نماید. خانم بشیر تنها زن حاضردر این نشست بودند. لوی سارنوال وقت بعد از ختم سخنرانی خویش از سارنوالان حاضر خواستند تا نظرات و انتقادات خویش را برای بهبود اداره سارنوالی بیان نمایند. خانم بشیر با استفاده از فرصت به انتقاد از پالیسی اداره سارنوالی کشور در ارتباط با جذب سارنوالان زن پرداخته و شجاعانه نظریات خویش را در ارتباط با مشکلات نهاد سارنوالی در زون غرب بیان داشتند. لوی سارنوال کشور تحت تاثیر درک عمیق خانم بشیر از مشکلات نهاد سارنوالی در غرب کشور قرار گرفته و ایشان را به عنوان سارنوال زن در ولایت نسبتاً سنتی هرات لوی سارنوال وقت ایشانرا به عنوان رئیس سارنوالی استیناف هرات مقرر نمود.

خانم بشیر در طول دوره خدمت خود به عنوان سارنوال از مدافعان اصلی حقوق زنان بوده و همیشه تلاش کرده تا با پدیده فساد اداری و خشونت های فامیلی مبارزه نموده و از جمله مدافعان سر سخت حق زنان در مشارکت در امور ادارات دولتی میباشند. در طول دوره خدمت خود خانم بشیر موارد بیشماری از دوسیه های ضرب و جرح، ازدواج اجباری، تجاوزات جنسی، خود سوزی و نقض های فجیع حقوق زنان را مورد بررسی قرار داده است. ازجمله سارنوال مسئول در زمینه قتل شاعر و ژرنالیست افغان (نادیه انجمن) مقرر نمودند. در جریان تحقیق این دوسیه در اقدام شجاعانه و بی سابقه خانم بشیر همسر نادیه انجمن را به عنوان مسئول قتل وی مورد پیگرد قانونی قرار داد. در نتیجه دستآورد های فراوان خانم بشیر نتیجه تعهد و فعالیت های خانم بشیر در راستای حمایت از حقوق زنان و مبارزه با خشونت علیه زنان، موارد نقض حقوق زنان و خشونت های خانگی در ولایت هرات کاهش چشمگیری داشته است و زنان در زون غرب خانم بشیر را به عنوان مبارز و حامی حقوق زن میشناسند. ایشان در کنار سارنوالی مسئولیت ریاست انجمن حقوق دانان ولایت هرات را نیز بر عهده دارند. خانم بشیر از فعالان شناخته شده حمایت از حقوق زن در افغانستان میباشند و در این راستا همکاری های ارزشمندی با نهاد های حمایت از حقوق زنان مانند WASSA، ندای زن و ریاست امور زنان ولایت هرات داشته اند. خانم بشیر سعی کرده است تا با ارائه مشوره های حقوقی و با ارائه راهکارهای عملی در همکاری با شورای ولایتی ولایت هرات و مقام ولایت برنامه های عملی را به منظور گسترش حمایت های قانونی از زنان در ولایت هرات راه اندازی نمایند.

در تحت مدیریت فاضلانه خانم بشیر به آمار فساد در ریاست سارنوالی ولایت هرات کاهش چشمگیری داشته است و ایشان موفق گردیده اند تا عوامل عمده مافیای زمین، مواد نفتی و نقض های سازمان یافته حقوق زنان را روانه زندان نمایند.

تقرر خانم بشیر در این پست خطیر توجه فراوانی را از جانب جامعه جهانی خصوصاً ایالات متحده به خود جلب نمود و ایشان نقش ارزنده در جلب کمک های بین المللی به منظور بهبود وضعیت زنان در غرب کشور داشتند. در این راستا وزیر خارجه وقت ایالات متحده کاندیلیزا رایس، خانم بشیر را به منظور تقدیر به واشنگتن دی سی دعوت نمود. خانم بشیر به عنوان یکی از منتقدین اصلی قانون اساسی فعلی افغانستان به ویژه موضع این قانون اساسی در ارتباط با تساوی زنان شناخته شده می باشد. ایشان باور دارند که قانون اساسی افغانستان نتوانسته است تضمینات لازم را برای حمایت از حقوق زنان تامین نماید. خانم بشیر معتقد است که قضات هنوز نیز با استناد به تفاسیر اسلامی احکام ناعادلانه و جزاهایی طاقت فرسایی را علیه زنان صادر می نمایند. ایشان باورمندند که قوانین نافذه کشور موضع جانبدارانه ای را در پروسه طلاق اتخاذ نموده و حق زنان در ارتباط با سرپرستی اطفال شان در محاکم افغانستان به صورت مکرر ضایع می گردد، تاجائیکه زنان خودکشی را بر ادامه زندگی دور از اطفال خویش ترجیح می دهند. خانم بشیر معرف طرحی برای آوردن تغییرات ساختاری در پروسه انتخاب کارمندان دولتی می باشند که بر اساس آن به منظور از بین بردن فساد در نهادهای دولتی اشخاص بر اساس شایستگی و ظرفیت های مسلکی خود تعیین گردند، نه وابستگی های قومی و سیاسی. ایشان همواره به انتقاد از سیستم در دولت در زمینه مبارزه با فساد اداری پرداخته و معتقد بوده اند که دولت فعلی در زمینه فساد گام های شایسته ای را برنداشته است. در بخش دیگری از طرح پیشنهادی خانم بشیر افزایش معاش کارمندان دولتی راه دانسته شده است که از طریق آن می توان ظرفیت های متعهد را در نهادهای دولتی جذب کرده و اصلاحات اساسی را در سیستم اداری کشور به وجود آورد. خانم بشیر عدم تطبیق قوانین و گسترش فرهنگ مصئونیت را یکی از چالش های اساسی در مسیر تعالی و توسعه کشور دانسته و خود را متعهد به مبارزه با فساد اداری و توسعه حقوق زنان می دانند.

تقرر خانم بشیر به عنوان رئیس سارنوالی استیناف ولایت هرات و عقاید ایشان در ارتباط با گسترش حق زنان در جامعه به همراه مبارزات ایشان علیه فساد اداری افراد بلند پایه و با نفوذ و افزایش تعداد قضیه های نقض حقوق زنان در محاکم کشور باعث آن شد که دشمنان افغانستان بیکار ننشسته، تلاش نمایند تا تغییرات بوجود آمده را با از بین بردن خانم بشیر ناکام گذارند. تعداد تلفن های تهدید آمیز که از خانم بشیر میخواست تا از سمت خود استعفا دهد روز به روز افزایش می یافت.. در نتیجه این تهدیدات خانم بشیر از نیرو های امنیتی در خواست نمود تا در زمینه تامین امنیت جانی وی و خانواده اش توجه نمایند متاسفانه مسئولین امنیتی وقت توجه لازم به این درخواست خانم بشیر ننمودند. در اواخر سال ۲۰۰۷ بمب جاسازی شده در بیرون از خانه مسکونه خانم بشیر در زمانیکه اطفال ایشان معمولاً برای بازی از خانه خارج میشدند انفجار نمود. خوشبختانه در نتیجه این انفجار صدمه جانی به هیچ یک از اعضای خانواده ایشان وارد نیامد. خانم بشیر به صفت تنها زن در مسُولیت ریاست څارنوالی یکی از ولایات مهم افغانستان به وظیفه خویش ادامه میدهد.