مشکلات اجتماعی ناشی از طویانه

afghanistan-wedding-woes-2011-6-19-5-50-19

منبع: روزنامۀ هشت صبح

یک تحقیق تازه نشان مى‌دهد که طویانه و مصارف گزاف ازدواج در افغانستان، در کنار سایر مشکل‌های اجتماعى و خشونت‌ها، در برخى موارد سبب به وقوع پیوستن حوادثی چون سرقت، خودکشى و اعتیاد به مواد مخدر نیز شده است.
طویانه یا پولى که خانواده‌ی دختر از خانواده‌ی داماد مى‌گیرد، یک عمل غیرشرعى و ناجایز است؛ اما از گذشته‌های دور میان خانواده‌های افغان مروج شده است.
برخى مردم در حالى طویانه را به‌نام مهر یاد مى‌کنند که مهر، حق شرعى زن است و تنها زن حق مالکیت بر مهریه‌اش را دارد.
در افغانستان، تمامی مصارف مربوط به ازدواج را خانواده‌ی پسر می‌پردازد.
مشارکت رسانه‌هاى آزاد، متشکل از روزنامه ۸صبح، آژانس خبری پژواک، کلید گروپ و موسسه نشراتى سبا، در ولایت‌های کابل، ننگرهار، بلخ، هرات، قندهار، غزنى، خوست و بامیان با ٢٠٠ تن در مورد طویانه گفتگو کرده است.
افراد تحصیل‌کرده، بى‌سواد، بین سن ١٨ تا ۶۵ سال مشمول مصاحبه‌شوندگان این تحقیق مى‌باشند.
به اساس معلومات مصاحبه‌شوندگان، برخى مردم طویانه نمى‌گیرند، اما شمار زیاد آنان مقدارى پول به‌عنوان طویانه اخذ مى‌کنند.
مصاحبه‌شوندگان، پایین‌ترین رقم طویانه را ۵٠ هزار افغانى و بلندترین رقم آن را یک‌میلیون و دوصدهزار افغانى گفته‌اند.
یافته‌های این نظرخواهى نشان مى‌دهد که تا حال بلندترین رقم طویانه در بامیان یک میلیون افغانى، در هرات ١،٢ میلیون افغانى، در کابل بیش از یک میلیون افغانى، در بلخ ٩٠٠ هزار افغانى، در غزنى ١،٢ میلیون افغانى، در خوست ٧٠٠ هزار افغانى و در ننگرهار ۴٠٠ هزار افغانى بوده است.

٢۶ درصد مصاحبه‌شونده‌ها عدم آگاهى از دین اسلام و قوانین نافذه کشور و بى‌سوادى را عامل اخذ طویانه خوانده‌اند اما ٢۴ درصد آن‌ها گفته‌اند که طویانه یک رسم است.
١٢ درصد دیگر گفته‌اند که برخى مردم به‌دلیل رقابت با دیگران طویانه مى‌گیرند و ده درصد آن‌ها مى‌گویند که مردم از پول طویانه در رفع مشکلات اقتصادى استفاده مى‌کنند.

پنج تن از مصاحبه‌شوندگان در ولایات مختلف، گرفتن پول به‌عنوان طویانه را به هدف تهیه جهیزیه کار خوب دانسته، اما متباقى این عمل را نکوهش کرده و آن را عامل مشکلات گوناگون عنوان دانسته‌اند.
رو آوردن به مواد مخدر، کارهاى شاقه در خارج از کشور، خودکشى، سرقت، طلاق و تفریق، محروم شدن جوانان از ازدواج،‌ بیمارى‌هاى روانى، مشکلات خانوادگى و فرار دختران از منزل از مشکلاتى است که مصاحبه‌شوندگان از آن یادآور شده‌اند.

کار شاقه در خارج از کشور

٢٢ درصد مصاحبه‌شوندگان گفته‌اند که طویانه و مصارف گزاف ازدواج سبب ایجاد مشکلات اقتصادى در خانواده‌ها مى‌شود و جوانان براى دریافت پول مجبور به مهاجرت‌هاى غیرقانونى و کارهاى شاقه در بیرون از کشور مى‌شوند.
هم‌چنین سه درصد مصاحبه‌شوندگان گفته‌اند که شمارى از جوانان افغان حین مسافرت جان‌هاى‌شان را از دست مى‌دهند و برخى هم به مواد مخدر رو مى‌آورند.

اعتیاد به مواد مخدر

عزیز ٣١ساله یک تن از این افراد و باشنده شهر کابل که در حال حاضر در شفاخانه صحت روانى و معتادین کابل تحت تداوى قرار دارد، مى‌گوید: «نامزد بودم و خانواده خسرم مبلغ ٩٠٠ هزار افغانى طویانه و در ضمن طلا، لباس، عروسى در هوتل و… بالایم گذاشت، چون نامزدم را خیلى دوست داشتم، مجبور شدم به‌خاطر پوره کردن طویانه و مخارج عروسى به ایران بروم، در آن‌جا، یک رفیقم گفت که اگر از تریاک استفاده کنم، ضمن این‌که از طرف شب در حال کار کردن خوابم نمى‌برد، کار زیاد کرده و پول بیشتر به‌دست آورده می‌توانم، تا این‌که کم‌کم به مواد مخدر معتاد شدم.»
در همین حال، غلام‌حیدر باشنده شهر کابل و یک تن دیگر از معتادان مى‌گوید: «هفت سال مى‌شود که نامزد استم، خانوده خسرم بالایم ۵٠٠ هزار افغانی طویانه تعیین کرده، چون پول طویانه را نداشتم، براى پیدا کردن پول به ایران رفتم، در آن‌جا با رفقاى بد دچار و معتاد شدم.»
به‌گفته غلام‌حیدر، تا زمانى‌که ترک اعتیاد نکند، نمى‌تواند با نامزدش عروسى کند، زیرا خسرش ترک اعتیاد را شرط براى انجام عروسى گذاشته است.

مرگ

جاوید یک تن از باشندگان ولسوالی سیدخیل ولایت پروان می‌گوید که برادرش (فهیم) حدود یک‌ونیم سال قبل، براى پیدا کردن پول طویانه (١۵٠ هزار افغانى ) و سایر مخارج عروسى به ایران رفت و حدود یک ماه قبل حین بازگشت از ایران، با چهار تن از همراهانش از سوى افراد ناشناس در مربوطات ولایت غزنى در مسیر راه کابل- قندهار به قتل رسید.
به‌گفته جاوید، افراد ناشناس، این پنج تن را «به‌شکل بی‌رحمانه و با استفاده از سنگ و چوب» کشته و پول آن‌ها را برده‌اند.
موصوف گفت که برعلاوه فهیم دو تن دیگر از این افراد نیز نامزد بودند و براى پیدا کردن پول طویانه به ایران رفته بودند.
هم‌چنان محمدحامد باشنده اصلى ولسوالى چک ولایت میدان‌وردک که در حال حاضر در منطقه کمپنى شهر کابل زندگى می‌کند، در فورم نظرخواهى خود نوشته است: «یک جوان حدود ٢۵ساله باشنده قریه مُمد ولسوالى چک که به‌خاطر پیدا کردن پول طویانه (۴٠٠ هزار افغانى ) و دیگر مخارج عروسى به ایران رفته بود، چهار سال پیش در یک حادثه شارتى برق در ایران جان داد.»

مسافرت‌هاى طولانى

رحیم باشنده ولسوالى گیرو ولایت غزنى که حدود سه ماه پیش از ایران برگشته و حدود دو ماه قبل عروسى کرده است، مى‌گوید: «پنج سال را در ایران گذشتاندم و یک میلیون افغانى با خود آوردم، ولى پولم بسنده مخارج عروسى نشد، بعد زمینم را به گرو دادم و عروسى‌ام را به‌سر رساندم، اما حال بی‌کار استم و بی‌کارى زیاد سخت است، مجبور هستم دوباره ایران بروم.»
به‌گفته او، خانواده خسرش ١،٢ میلیون افغانى به‌عنوان طویانه از وى گرفته و چهارصد هزار افغانى مصارف مراسم عروسى وى شده است.
در حال حاضر بیش از پنج میلیون افغان در حال مهاجرت به‌سر مى‌برند که اکثر آن‌ها در پاکستان و ایران مى‌باشند.

خودکشى

از سوی دیگر، دو درصد مصاحبه‌شونده‌ها به مشارکت رسانه‌هاى آزاد گفته‌اند که طویانه و مصارف زیاد عروسى حتا سبب خودکشى‌ها مى‌شود.
ذکى باشنده ریگ‌ریشن دشت برچى شهر کابل شخصى است که در سن سى‌سالگى به‌دلیل عدم دریافت پول براى مصارف عروسى و طویانه خود را حلق‌آویز کرده است.
مهدى برادر ذکى مى‌گوید که برادرش در شب هفتم ماه جوزا به‌دلیلى خودکشى کرد که توان پرداخت پول طویانه (٢۵٠ هزار افغانى ) و مصارف عروسى را نداشت.
مهدى مى‌گوید: «ذکى از سه سال به این‌سو نامزد بود، مدت یک‌ونیم سال از لفظ‌گیرى‌اش گذشت تا توانست مراسم شیرینى‌خورى‌اش را به انجام برساند و اکنون یک‌سال‌‌ و شش ماه دیگر مى‌گذشت که نتوانستیم عروسى کنیم و این واقعه رخ داد.»
وى ادامه مى‌دهد: «ذکى هنگام شب در خانه با پدرم روى موضوع عروسى خود جنجال کرد، فردایش، نزدیکى‌هاى شام زمانى‌که از مکتب آمدم، ناگهان او را در پس‌خانه یافتم که خود را با دستمال چهارخانه با یکى از وسایل سپورتى، آویزان کرده و جان داده است.»
به‌گفته وى، ذکى به‌دلیلى با پدرش جنجال کرد که پدرش از او مى‌خواست تا براى مصارف عروسى پول را از بانک قرض گیرد؛ اما ذکى قبول نمى‌کرد و مى‌گفت که پرداخت قرضه کار دشوار است.
مشارکت رسانه‌هاى آزاد تلاش کرد تا آمارى در مورد خودکشى‌هاى ناشى از طویانه در سطح کشور را به‌دست آورد، اما ریاست مبارزه با جرایم جنایى وزارت داخله این آمار را ارایه نکرد.

سرقت

به‌گفته چهار درصد از مصاحبه‌شونده‌ها، طویانه و مصارف گزاف ازدواج سبب مى‌شود که برخى جوانان براى به‌دست آوردن پول به کارهاى خلاف قانون چون سرقت و حتا خودکشى دست بزنند.
حسن باشنده ولسوالى سیدکرم ولایت پکتیا، شخصى است که به اتهام حمله بر یک راننده به هدف سرقت موتر براى به‌دست آوردن پول طویانه و مصارف عروسى، در توقیف پولیس کابل قرار دارد.
حسن در جریان تحقیقى که به تاریخ ١١ و ١٢ ماه حمل سال روان از سوى شعبه کشف قوماندانى امنیه کابل انجام شده گفته است، به‌دلیلى که خسرش براى پرداخت پول طویانه ٢٠ روز وقت داده بود، مجبور شد که براى به‌دست آوردن پول پلان سرقت موتر را طرح کند.
وى در جریان تحقیق گفته است: «من و حمید یک عراده موتر را دست داده و برایش گفتیم که به طرف ارزان‌قیمت چهارراهى ماموریت برود. من در سیت عقب نشستم و حمید را گفتم که در سیت پیش روى سوار شود، طرف ارزان‌قیمت آمدیم در قسمت چهارراهى ماموریت که رسیدیم، براى دریور گفتیم که ایستاد کن، دریور ایستاد کرد، من برایش گفتم که موتر خود را بان و خودت از موتر پایین شو موتروان کرولا جنجال کرد و صدا کرد، مردم کمکش کردند. چوکی‌دار متوجه شد و روشنى چراغ را به موتر انداخت، من و حمید از موتر پایین شدیم، فرار کردیم، در میدانى که فرار مى‌کردیم، پولیس دستگیرم کرد.»
این اظهارات نوشتارى حسن است که در اوراق تحقیقش ذکر شده؛ اما موصوف در گفتگوى مستقیم با مشارکت رسانه‌هاى آزاد در توقیف‌خانه قوماندانی امنیه کابل مدعى شد که پولیس وى را مجبور به این اقرار کرده است.
موصوف مى‌گوید که سه ماه پیش نامزد شده، طویانه‌اش ۶٠٠ هزار افغانى بود و مصارف عروسى نیز به دوصد هزار افغانى مى‌رسید، اما براى دریافت این پول دست به کدام جرمى نزده است.
اما محمدعارف امین، آمر حوزه دوازدهم پولیس در شهر کابل با رد گفته‌هاى حسن مى‌گوید که پولیس هیچ مجبوریتى ندارد که از متهمان اظهارات غلط بگیرد.
به‌گفته وى، حسن در تحقیقات ابتدایى گفته است که براى به‌دست آوردن پول طویانه مى‌خواست که دست به سرقت موتر بزند.

طلاق

با این حال، پنج درصد کسانى‌که با مشارکت رسانه‌هاى آزاد گفتگو کرده، گفته‌اند که طویانه زیاد در برخى موارد سبب طلاق و تفریق مى‌شود.
طلاق و تفریق، جدایى زن و شوهر و فسخ عقد ازدواج است. تفاوت تفریق و طلاق در این است، که طلاق به رضایت شوهر، ولی تفریق برخلاف رضایت شوهر به حکم محکمه اجرا می‌شود.
رحیمه رضایى رییس محکمه خانوادگی ولایت کابل مى‌گوید که هفتاد درصد جدایى‌ها بین زن و شوهر و خشونت‌هاى فامیلى از طویانه منشا مى‌گیرد و روبه افزایش مى‌باشد.
به اساس معلومات منبع، در سال ١٣٩٠، یک‌صدوپنج قضیه طلاق، سال گذشته ١۵۶ مورد طلاق و در سه ماه اول سال جارى ۴۶ مورد طلاق ثبت این محکمه شده است.
خانم رضایى، خاطرنشان کرد که سال گذشته در محکمه یادشده ١٢١ مورد تفریق نیز ثبت شده است.
وى بدون اراییه جزییات گفت که مشکلات اقتصادى، عدم آگاهى از قوانین اسلامى، بى‌سوادى و غیره نیز از عوامل جدایى زن و شوهر مى‌باشد.
در همین حال، عبدالرازق وکیل گذر قلعه برکت منطقه یکه‌توت شهر کابل که در حل منازعات مردم محل سهم مى‌گیرد، نیز مى‌گوید که طویانه منشای اکثر قضایاى طلاق و تفریق مى‌باشد.

محروم شدن جوانان از ازدواج

به‌گفته ده درصد مصاحبه‌شوندگان، طویانه سبب مى‌شود که برخى جوانان از ازدواج محروم شوند.
راضیه ٢٨ساله باشنده قریه چجین ولسوالى ورس بامیان مى‌گوید که طویانه عامل فرار دختران با پسران مى‌شود و «زندگى زن و شوهر را نابود مى‌سازد.»
وى که از صنف ١۴ دارالمعلمین فارغ شده اما بی‌کار مى‌باشد، در فورم نظرخواهى نوشته است: «من خودم تا هنوز بى‌شوهر مانده‌ام، علتش این است که کسى جراات نمى‌تواند که به خواستگارى‌ام بیاید و از طرف دیگر تحصیلات هم به من ضرر رسانده، مردم فکر مى‌کنند که از من، گله (طویانه) بیشتر خواهد گرفت.»
حکیمه باشنده ولسوالى استالف کابل نیز مى‌گوید: «پنجاه سال عمر دارم و تاکنون ازدواج نکرده‌ام. در وقت و زمانش که خواستگاران زیادى داشتم، خانواده‌ام طویانه زیاد مى‌گذاشتند،‌ خواستگارانم نتوانستند، این مبلغ را بپردازند.»
به‌گفته او خانواده‌اش پنجاه تا شصت هزار افغانى طویانه طلب مى‌کرد که در آن زمان پرداخت این مقدار پول کاری دشوار بود.
او مى‌گوید که پدر و مادرش فوت کرده و وى در حالى در خانه برادرش زندگى مى‌کند که برادر و زن برادرش چندان رویه خوبى با او ندارند.
مرد سال‌خورده به‌نام کریم باشنده ولایت بدخشان که از حدود هفت سال به این طرف در مرستون کابل به‌سر مى‌برد، مى‌گوید: «مزدورى مردم را مى‌کردم، پول نداشتم که عروسى کنم، تا حال مجرد باقى مانده‌ام.»
موصوف گفت، به‌دلیلى در مرستون زندگى مى‌کند که هیچ قریبى ندارد تا از او مواظبت کند.

رجوع به تعویذنویسان

برخى از جوانان به‌خاطر «بازگشایى بخت» و وادار ساختن فامیل دختر برای کاهش پول طویانه به تعویذنویسان مراجعه مى‌کنند.
ملنگ یاسین یک تن از تعویذنویسان در بازار لیسه مریم خیرخانه‌ی شهر کابل است که به مردم در بدل پول براى «بازگشایى بخت» و «کاهش پول طویانه» تعویذ مى‌دهد.
احمد مجتبى باشنده اصلى ولسوالى میربچه‌کوت کابل که فعلا در قلعه نجارهاى شهر کابل زندگى می‌کند، مى‌گوید: «پنج سال مى‌شود که نامزد شده‌ام، در قدم اول یک‌صد هزار افغانى طویانه گذاشتند، اما نتوانستم عروسى کنم، بعد از سه سال که خواستم عروسى کنم، گفتند که ده هزار دالر باید طویانه بپردازم، به همین طور این مبلغ به ٢٠ هزار دالر بالا رفت. تا این‌که به نزد ملنگ یاسین یکى از ملاهای نام‌دار رفتم.»
به باور وى «تعویذ و دودى» ملنگ یاسین موثر بود و اکنون فامیل نامزدش حاضر شده تا طویانه را به ١٢٠٠٠ هزار دالر کاهش دهد.
مشارکت رسانه‌هاى آزاد با سه تن از دختران بین سن ٣۵ تا ۴٢ساله که براى بازگشایى بخت به تعویذنویسان مراجعه کرده‌اند گفتگو کرد، اما هیچ‌کدام آن‌ها حاضر نشد تا در گزارش از آنان نقل قول شود. دختران در بدل تعویذ بازگشایى بخت دوهزار تا پنج‌هزار افغانى مى‌پردازند.
در همین حال، ملنگ یاسین مراجعه پسران و دختران به وى را تایید مى‌کند و مى‌گوید «تلاش بندگى» خود را مى‌کند تا مشکل مردم حل شود.
خبرنگار مشارکت رسانه‌هاى آزاد دیده است که مراجعین حاجى محمدیاسین مشهور به ملنگ یاسین، مقدار متفاوت پول (از ۵٠ افغانى تا ١۵٠٠٠ افغانى) را در بدل تعویذ به ملنگ داده‌اند.
این در حالى است که به‌گفته قاضى محمدحسن حقیار، در اسلام براى رفع مشکل «دم و دعا» جواز دارد اما مراجعه به کسانی‌که «زیر نام ملنگ و غیره، دکان تعویذنویسى دارند»، مجاز نیست.
هم‌چنان وى در مورد همچو تعویذها می‌گوید: «نه تنها این‌که جواز ندارد، بلکی نتیجه‌ای هم در پى نمى‌داشته باشد.»

طویانه؛ عامل جنون

نیک‌محمد مردى هفتادساله است که به‌دلیل عدم توانایى پرداخت طویانه، دچار بیمارى شدید روانى شده و از بیش از چهار سال به این طرف در مرستون کابل زندگى مى‌کند.
یک تن از مشمولین مرستون که نخواست نامش در گزارش ذکر شود مى‌گوید، نیک‌محمد به‌دلیلى دچار مشکل روانى شده که خسرش طویانه زیاد طلب کرده و نامزدش بعد از آن‌که او توان پرداخت طویانه را نداشت، با کس دیگرى ازوداج کرده است.
اما نیک‌محمد که در جریان صحبت مى‌لرزید و عصبانى به‌نظر مى‌رسید، گفت که هیچ چیزى به یاد ندارد.
وى مى‌گوید: «حافظه‌ام به جاى نیست، هیچ‌چیز را به یاد ندارم و هیچ را نمى‌دانم، سرم درد مى‌کند، گاهى اوقات به یادم می‌آید که بعضى ظلم‌ها در حقم کرده، هر لحظه فکر مى‌کنم که عروسى کرده‌ام. در این فیته (کست) همه‌چیز را گفته‌ام که نامزدم یا زنم کجاست.»
وى نخواست آن کست را به مشارکت رسانه‌هاى آزاد بدهد.
طیبه الکوزى روان‌شناس کلینیکى شفاخانه صحت روانى کابل مى‌گوید که مشکلات گوناگون چون اقتصادى، تاخیر در ازدواج، محروم شدن از ازدواج و غیره عامل بیمارى‌هاى روانى است.
وى مى‌گوید با مواردى برخورده است که به‌دلیل فسخ نامزدى، هم زن و هم شوهر دچار مشکل روانى شده‌اند، زیرا همچو جدایى‌ها طعنه‌هاى مردم را در قبال مى‌داشته باشد و این طعنه‌ها منجر به افسردگى در نزد افراد مى‌گردد.

تنش‌هاى خانوادگى

در عین حال، ۲۳ درصد مصاحبه‌شونده‌ها به مشارکت رسانه‌هاى آزاد گفته‌اند که طویانه سبب ایجاد مشکلات بین خانواده‌ها مى‌شود و ٩ درصد دیگر به این باوراند که طویانه عامل مشکلات براى دختر چون طعنه دادن، لت‌وکوب، محروم شدن از خانه پدر و غیره مى‌شود.
انیس‌گل، زنی ۶٨ساله باشنده یکه‌توت شهر کابل مى‌گوید: «زمانى‌که دختر برادرم را به پسرم گرفتم، برادرم بالایم یک‌صدوپنجاه هزار افغانى طویانه گذاشت، او بالایم ظلم کرده و هیچ رحم بالایم نکرد. از شرم زمانه همه‌چیز را برایش پوره گرفتم، اما او دخترش را خشک و خالى به خانه‌ام روان کرد.»
‌به‌گفته او، به همین دلیل اکنون مناسبات او و برادرش خراب شده؛ پسرش نیز خانمش را در خانه قید کرده و از رفتن به خانه پدرش ممانعت مى‌کند.
او مى‌گوید: «من با هزاران دزدى و گرگى پول عروسى و طویانه را آماده کردم و به برادرم دادم، اما حالى مناسبات ما با او کاملا خراب شده است.»
این در حالى است که دختر انیس‌گل نیز در این اواخر ازدواج کرده و او نیز از دامادش یک‌صدوپنجاه هزار افغانى طویانه گرفته است.
انیس‌گل در این باره گفت: «من ١۵٠ هزار گرفتم، اما آن را دوباره بالاى خود دخترم مصرف کردم، ٢۵ جوره لباس، سیت طلا، ظروف آشپزخانه و غیره به خانه‌اش خریدم.»
مسوولان کمیسیون مستقل حقوق بشر افغانستان نیز گرفتن طویانه را یک معضل بزرگ اجتماعى عنوان می‌کنند و مى‌گویند که طویانه عمده‌ترین عامل خشونت‌هاى خانوادگى و خشونت علیه زنان است.
لطیفه سلطانى هماهنگ‌کننده بخش حقوق زن در کمیسیون مستقل حقوق بشر مى‌گوید: «بررسى‌هاى کمیسیون نشان مى‌دهد که تعدادى از خانم‌هایى که به این کمیسیون مراجعه مى‌کنند، بخشى از مشکلات خانوادگى‌شان از طویانه منشا مى‌گیرد.»
به اساس معلومات منبع، از سال گذشته تاکنون حدود ١۶٠ خانم به‌خاطر مشکلات خانوادگى ناشى از اخذ طویانه، به این کمیسیون شکایت کرده‌اند.
پروین رحیمى، مسوول حمایت حقوق زنان در دفتر ساحوى کمیسیون مستقل حقوق بشر افغانستان در کابل، می‌گوید که طویانه تاثیر مستقیم بالاى روابط خانواده‌ها دارد.
او مى‌گوید: «زمانى خانواده داماد مقدار پول را مى‌پردازد و عروس را خانه مى‌آورد، از او به‌حیث برده استفاده می‌کند و هر قدر پول از جانب خانواده عروس زیادتر اخذ گردد، به همان اندازه عروس در خانواده خسر محدود شده، مورد لت‌وکوب قرار گرفته و مورد طعنه و خشونت قرار مى‌گیرد.»

فرار دختران از منزل

حدود سه درصد مصاحبه‌شونده‌ها به مشارکت رسانه‌هاى آزاد گفته‌اند که مشکل طویانه و مصارف گزاف عروسى‌ها سبب انحرافات اخلاقى جوانان و فرار دختران از منزل مى‌شود.
شبانه باشنده شهر کابل که ٢١ سال عمر دارد می‌گوید:‌ «شش ماه قبل با پسر دلخواهم نامزد شدم، فامیلم بالایم صد هزار افغانی طویانه و مبلغ پانزده لک افغانی مهریه گذاشتند، نامزدم که در اردوی ملی کار می‌کند، توان پرداخت این مبلغ را نداشت بنا از خانه فرار کردیم.»
او گفت که بعد از فرار ١۴ روز را در یکى از خانه‌هاى امن سپرى کرد و سرانجام به تاریخ ٢۵ سرطان سال جارى عقد نکاح وى با نامزدش در محکمه فامیلی ولایت کابل صورت گرفت. دیبا ایوبی وکیل مدافع شبانه می‌گوید: «شبانه شش ماه قبل به رضایت فامیل‌ها با محفوظ نام نامزد شد، اما فامیل شبانه مبلغ یک لک افغانی بالای شبانه طویانه و پانزده لک افغانی مهریه تعیین کرده بود، چون محفوظ توان پرداخت این مبلغ را نداشت و از جانب دیگر مادر شبانه می‌خواست به علت ضعف اقتصاد محفوظ، فسخ نامزادی نموده و شبانه را به پسرعمه‌اش عقد کند؛ بعد شبانه با نامزدش از خانه فرار کرد. اکنون دوسیه آنان طی مراحل شده و امروز (٢۵ سرطان) منتظر برگزاری عقد نکاح این دو جوان در محکمه فامیلی استیم.»
محمدنسیم ٣۴ساله باشنده خیرخانه شهر کابل،‌ مى‌گوید که چهار سال قبل نامزد شده اما به‌دلیل این‌که توان پرداخت طویانه (۴٠٠ هزار افغانى) را ندارد، تا حال عروسى نکرده است.
وى که شغل رانندگى دارد، مى‌گوید، به‌دلیلى که نتوانسته عروسى کند، خسرش با او رفتار خوب ندارد و حتا اجازه نمى‌دهد که به خانه او برود.
به‌گفته او، نامزدش از این روش پدرش به تنگ آمده و چندین‌بار به وى گفته است که هر دو به‌جاى دیگرى فرار کنند.
اما نسیم مى‌گوید که امکانات فرار چون جاى بودوباش و غیره نیز براى آن‌ها فراهم نیست.
قابل ذکر است که سه تن از جمع دوصد مصاحبه‌شونده گفته است که طویانه عامل خشونت‌ها نمى‌شود، اما حدود بیست درصد آن‌ها در این مورد اظهار نظر نکرده‌اند.

عوامل اخذ طویانه

٢۶ درصد مصاحبه‌شونده‌ها عدم آگاهى از دین اسلام و قوانین نافذه کشور و بى‌سوادى را عامل اخذ طویانه خوانده‌اند اما ٢۴ درصد آن‌ها گفته‌اند که طویانه یک رسم است.
اما ١٢ درصد گفته‌اند که برخى مردم به‌دلیل رقابت با دیگران طویانه مى‌گیرند و ده درصد آن‌ها مى‌گویند که مردم از پول طویانه در رفع مشکلات اقتصادى استفاده مى‌کنند.
هم‌چنان به‌گفته شش درصد مصاحبه‌شونده‌ها،‌ برخى فکر مى‌کنند که طویانه‌ی زیاد قدر دادن به دختر است و حدود دو درصد دیگر مى‌گویند که برخى مردم به‌دلیل داشتن وضعیت خوب اقتصادى حاضر به پرداخت پول زیاد طویانه مى‌شوند و پول هنگفت را در مراسم عروسى هزینه مى‌کنند.
یک تن گفته است که مردم به‌خاطر جهیزیه طویانه مى‌گیرند اما حدود ١٩ درصد مصاحبه‌شونده‌ها در این مورد اظهارنظر نکرده‌اند.

پیشنهادها براى حل این معضل

بلند بردن سطح آگاهى مردم در مورد حرام بودن طویانه و مشکلات ناشى از آن از سوی ملا امامان، وزارت ارشاد، حج و اوقاف، رسانه‌ها و بزرگان قوم، توسل به اساسات شرعى در اجراى تمام مراسم ازدواج، رعایت اعتدال در مصارف و جلوگیری از اصراف، مشخص کردن مبلغ کم براى طویانه و سایر مصارف از سوى دولت، نهایى شدن طرح قانون مصارف ازدواج و اقدامات لازم از سوى فعالان حقوق بشر و متنفذین قومى از پیشنهادات مصاحبه‌شونده‌ها براى رفع این معضل مى‌باشد.
وزرات عدلیه براى جلوگیرى از طویانه و مصارف زیاد در مراسم ازوداج طرح قانونی را در سال ١٣٨٩ تهیه و به شوراى وزیران فرستاده است، اما تا حال از سوى شوراى وزیران تصویب نشده است.
در این طرح که یک نسخه آن در اختیار مشارکت رسانه‌هاى آزاد قرار گرفته، آمده است که اولیا و اقارب عروس نمى‌توانند به مناسبت ازدواج یا عروسى دختر، پول و یا امتعه دیگرى به‌نام (طویانه، شیربها، ولور، قلین، گله، پیشکش، جهیزیه) و امثال آن از داماد یا خانواده‌اش مطالبه کنند.
اما در ماده نهم این طرح تصریح شده است که داماد و یا اولیا و اقارب او مى‌توانند به رضا و رغبت خویش بدون تقاضاى فامیل عروس، مبالغى را به‌منظور تهیه جهیزیه به جانب عروس بپردازد.
در ماده یازدهم این طرح ٢٣ ماده‌اى آمده است که مهر بعد از تعیین حق شخصى عروس بوده، هیچ کس به جز از عروس در آن حق تصرف ندارد و نمى‌توان مصارف محافل عروسى، لباس عروس، ظروف و لوازم منزل مورد استفاده عروس یا جهیزیه را در مهر محاسبه کرد.
در مورد مصارف عروسى در این طرح آمده است که تعداد مهمانان در محافل شیرینى‌خورى باید بیش از ٣٠٠ نفر و تعداد مهمانان در مراسم عروسى باید بیش از ۵٠٠ تن نباشد و هم‌چنان ارزش یک خوراک غذا باید بلندتر از ۴٠٠ افغانى نباشد.
در طرح آمده است که هوتل‌ها باید این مواد را در نظر گیرند.
این در حالى است که در حال حاضر در برخى عروسى‌ها، تا حدود دو هزار تن شرکت مى‌کنند و غذاى داراى بلندترین قیمت (یک خوراک تا حدود ١۵٠٠ افغانى) صرف مى‌شود. هم‌چنان برخى مردم پول جهیز را در مهر محاسبه مى‌کنند.
عبدالمجید غنى‌زاده، رییس بخش قوانین مدنى انستیتیوت امور قانون‌گذارى وزارت عدلیه، مى‌گوید که این طرح در سال ١٣٨٩ تهیه و جهت طى مراحل به اداره امور و دارالانشاى شوراى وزیران ارسال گردید.
وى گفت که این طرح در سال ١٣٩٠ بازنگرى شد و سپس به کمیته قوانین شوراى وزیران محول گردید و به اساس تصمیم این کمیته براى بررسى این طرح کمیته‌اى متشکل از علماى کشور و وزیر عدلیه تحت ریاست رییس‌جمهور ایجاد شد.
غنى‌زاده مى‌گوید که کار این طرح بنا بر مصروفیت‌هایى که رییس‌جمهور دارد تا حال به تاخیر افتاده است.
با تماس‌هاى مکرر مشارکت رسانه‌هاى آزاد با اداره امور و دارالانشاى شوراى وزیران، این اداره معلومات در مورد این طرح ارایه نکرد.
اما فوزیه امینى، رییس حقوق وزارت امور زنان، ضمن این‌که طویانه را از لحاظ قانونى و شرعى مردود و آن را فروش دختران مى‌خواند، مى‌گوید که کار روى این طرح جریان دارد و «بدون شک با تغییرات اندک تصویب خواهد شد.»
اما لطیفه سلطانى، مسوول هماهنگ‌کننده کمسیون مستقل حقوق بشر افغانستان در حالى که طویانه را عامل خشونت‌هاى خانوادگى مى‌داند اما مى‌گوید: «قانون مصارف گزاف برگزارى عروسى‌ها، برخلاف قانون اساسى بوده، چون محدود ساختن آزادى‌هاى مردم خلاف قانون اساسى مى‌باشد. بنا این موضوع حقوق و آزادى‌هاى اساسى مردم را محدود مى‌سازد.»
به‌گفته او، خواست کمیسیون حقوق بشر از دولت افغانستان و دیگر نهادهاى ذیربط این است تا زمینه براى بلند بردن سطح آگاهى مردم از حقوق‌شان مساعد سازد تا خود مردم اضرار طویانه و مصارف بی‌جا در عروسى‌ها را دانسته و از آن دورى کنند.
با این حال، پوهندوى عبدالظاهر داعى، استاد دانشکده شرعیات دانشگاه کابل مى‌گوید که گرفتن طویانه از دیدگاه شریعت اسلامى حرام است، زیرا گرفتن پول به‌عنوان طویانه در حقیقت انسان‌فروشى است و فروختن انسان حرام مى‌باشد.
به‌گفته وى، برخى مردم فرق بین مهر و طویانه کرده نمى‌توانند؛ در حالى‌که مهر حق دختر است و طویانه پول حرام است که پدر دختر، از دامادش مى‌گیرد.
علماى دین مى‌گویند که کم‌ترین حد مهر ١٠ درهم شرعى (حدود ١٣٠٠٠ افغانى) تعیین شده است.
به‌گفته آن‌ها، بلندترین حد مهر مشخص نشده اما به اساس فرموده پیامبر اسلام حضرت محمد مصطفى‌(ص)، بهترین ازدواج‌ها آن است که آسان و با کم‌ترین مصرف انجام شود.
داعى مى‌گوید: «مشکلى که در افغانستان وجود دارد، این است که دختران به‌نام شیربها، طویانه و یا ولور فروخته مى‌شوند. در مجموع این موضوعات از عصر جاهلیت در قبل از اسلام بوده است که تاکنون رواج دارد.»
وى آگاهى مردم از احکام شریعت اسلامى در مورد مهر و طویانه را ضرورى دانسته و مى‌گوید که کارکردهاى وزارت ارشاد، حج و اوقاف در این راستا کافى نمى‌باشد.
اما مولوى عبدالمالک ضیایى، رییس عمومى مساجد و حسینیه‌هاى وزارت یادشده مى‌گوید که در سطح کشور ١٢٠ هزار مسجد، حسینیه و تکیه‌خانه وجود دارد که امسال از طریق آن طى ٢٠ خطبه در مورد طویانه و پیامدهاى منفى آن به مردم آگاهى داده شده است.